Yurt dışında yaşıyor ve Türkiye'nin demokratik geleceğine oyunla katkı sunmak istiyorsun. Bu rehber, tam da bunu kolaylaştırmak için var.

Demokratik Türkiye Hareketi olarak; yurt dışında yaşayan ve Türkiye'nin demokrasi, özgürlük ve insan haklarına dayalı geleceğine katkıda bulunmak isteyen gönüllüler olarak bir araya geldik. Bu el kitapçığı, sandık başına gitmeden önce bilmen gereken her şeyi — nerede, ne zaman, hangi belgelerle ve nasıl oy kullanacağını — sade bir dille bir araya getiriyor.

• 🗳️Oyunu kullan: Nerede, ne zaman ve hangi belgelerle oy verebileceğini öğren.
• ✅Oyun geçerli olsun: Geçerli ve geçersiz oy/zarf kurallarını adım adım gör.
• 🛡️Sandığa sahip çık: Bir usulsüzlük gördüğünde haklarını ve itiraz yollarını bil.

Demokratik Türkiye Hareketi Yurt Dışı Oy Kullanma El Kitapçığı 01

Genellikle sandık açılan yurt dışı temsilcilikleri (Büyükelçilikler ve Başkonsolosluklar), daha fazla alan sunması sebebiyle fuar alanı, konser salonu gibi mekânlar kiralar. Bu kitapçıkta bu alanlara “oy verme merkezleri” diyeceğiz.

Oy kullanabileceğin gümrük kapılarının listesini ve temsilciliklerin sandık kurduğu oy verme merkezlerinin (adresleriyle birlikte) listesini Yüksek Seçim Kurulu'nun (YSK) internet sitesinden bulabilirsin. Tam listeler ayrıca bu kitapçığın sonuna eklenmiştir:

• EK 1 — Yurt dışı oy verme merkezleri ve adresleri
• EK 2 — Oy kullanılabilecek gümrük kapıları

Demokratik Türkiye Hareketi Nerede oy kullanacağım? 03

Temsilciliklerde oy kullanmanın başlangıç tarihi ●● ●●●●, bitiş tarihi ise ●● ●●●●'dır; ancak bulunduğun ülkede tarihler daha kısa olabilir. Tüm temsilciliklerin tarih, yer ve saatlerini YSK'nın duyurusundan veya bu kitapçığın sonundaki EK 1'den bulabilirsin.

• Oy verme süreleri genelde hem hafta içini hem hafta sonunu kapsar.
• Büyükelçilik ve Başkonsoloslukların olduğu şehirlerde saatler genelde 09.00 – 21.00 arasındadır.
• Büyükelçilik/Başkonsolosluk bulunmayan kentlerde saatler 09.00 – 18.00 arasındadır.

Gümrük kapılarında oy verme süreci genelde ●● ●●●● saat 08.00'de başlayıp ●● ●●●● saat 17.00'ye kadar sürer. Gümrük kapılarında oy verme 24 saat mümkündür. İkinci tur olursa süreç ●● — ●● ●●●● arasında tekrarlanır.

Demokratik Türkiye Hareketi Ne zaman oy kullanacağım? 04

Aşağıdaki belgelerden herhangi biriyle kimliğini ispatlayarak oy kullanabilirsin:

Bu belgelerde T.C. kimlik numarası yer almıyorsa; temsilcilikçe veya nüfus müdürlüklerince verilmiş, seçmeni tanıtacak nitelikte ve T.C. kimlik numarası taşıyan bir nüfus kayıt örneğinin ibrazı gerekir. Kimliğini ispata yarayan belge sunamayan seçmene oy kullandırılmaz.

Demokratik Türkiye Hareketi Hangi belgelerle oy kullanabilirim? 05

YSK'nın yayınladığı (ve EK 1'de yer alan) listeden senin için en uygun oy verme yerini seçtikten sonra, oy verme süresi içinde randevu almadan oy kullanmaya gidebilirsin.

• 🧭Oy verme alanına girince, bölgedeki işaret ve ilanları takip ederek bir sandıkta oy vermek üzere sıraya gir.
• ♿Hamile, engelli, hasta veya yaşlı seçmenlere öncelik tanınarak daha erken oy kullanmalarına Sandık Kurulu karar verebilir.
• 💻Sıra sana geldiğinde, Sandık Kurulu Başkanı seni Seçim Bilişim Sistemi (SEÇSİS) üzerinden Yurt Dışı Seçmen Kütüğünde sorgular; kayıtlıysan daha önce oy kullanıp kullanmadığın kontrol edilir.

Oy kullanmadığı anlaşılan seçmen;

• Sandık kurulu mührüyle mühürlenmiş oy pusulalarını,
• Oy zarfını, ve
• “TERCİH” veya “EVET” yazılı mührü

alarak oyunu kullanmak üzere kapalı oy verme yerine girer. Oyunu kullanan seçmene, çizelgede isminin bulunduğu yer imzalattırılır ve SEÇSİS üzerinden “oy kullandı” olarak işaretlenir (298/94/C, 298/94/E). Oyunu kullanan seçmenin oy verme alanında kalmasına izin verilmez; alandan ayrılması için yönlendirilir.

Demokratik Türkiye Hareketi Yurt dışında nasıl oy kullanacağım? 06

Seçimde; “T.C. Yüksek Seçim Kurulu” filigranlı sarı zarf, Milletvekili seçimi için siyasi partiler ve ittifakların yer aldığı beyaz oy pusulası, Cumhurbaşkanı seçimi için adayların isim ve resimlerinin yer aldığı beyaz oy pusulası kullanılır. Oy, “TERCİH” veya “EVET” mührüyle kullanılır.

Görme engelliler, YSK'ca hazırlanan şablon ile oylarını kendileri kullanabilir. Talep halinde sandık kurulu başkanı, bir akrabası ya da başka bir seçmenin yardımıyla oy pusulası şablona yerleştirilir (202 Sayılı Genelge md. 28). Şablon kullanmayacak görme engelliler, elleri eksik olanlar veya felçliler; o seçim çevresinden bir akrabası ya da başka bir seçmen yardımıyla oy kullanır. Bir seçmen birden fazla engelliye yardım edemez.

Zihinsel engelli kişilerin seçmen kütüğünde bulunmamaları gerekir. Ancak adı yurt dışı seçmen kütüğünde yer alıyorsa, kişinin zihinsel engelli olup olmadığını tespit etmek sandık kurulu başkanı, üyeleri veya müşahitlerin yetkisinde değildir. Bu kişiler oylarını kullanır; fiziksel bir engelleri yoksa kabine başka kimse giremez.

Okur-yazar olmayanlara sandık alanında başkaları yardımda bulunamaz. Ancak seçmen talep ederse sandık kurulu başkanı gerekli açıklamayı yapabilir — bu sırada seçmeni herhangi bir tarafa yönlendiremez. Okur-yazar olmayan seçmenle birlikte de kabine kimse giremez (202 Sayılı Genelge md. 29).

Demokratik Türkiye Hareketi Oy kullanırken nelere dikkat etmeli? 07

• Seçmen kabinden çıkmadıkça oraya hiç kimse giremez.
• Sandık başkanı ya da kurul üyeleri kabine seçmenle birlikte kesinlikle giremez (202 Sayılı Genelge md. 28).
• Pusulayı hazırlamak için kabinde normal süreden fazla kalan seçmen başkan tarafından uyarılır; uyarıya rağmen çıkmazsa kabinden çıkarılır.

• Oy kullanma süreci tamamlanmadan sandıklar kesinlikle açılamaz.
• Süre dolduğunda hâlâ sırada bekleyen seçmenler varsa; bu kişiler sayılır, kimlikleri Sandık Kurulunca alınır ve oy kullanmalarına izin verilir (202 Sayılı Genelge md. 24). Bu seçmenlerin en geç 23.55'e kadar oy kullanmaları sağlanır.
• Oy vermenin bitiş saatinden sonra gelen seçmen oy kullanamaz.

Demokratik Türkiye Hareketi Oy kullanırken nelere dikkat etmeli? 08

Milletvekili birleşik oy pusulasında; ittifak unvanı, bu unvanın altında ittifaka katılan siyasi partiler ve diğer siyasi partiler yer alır. Oy; ittifak unvanına, ittifaka katılan bir partiye veya diğer partilerden birine ait alana “TERCİH” veya “EVET” mührünün basılmasıyla kullanılır.

İttifak alanı, ittifak unvanı bölümü ile ittifak yapan partilerin sütunlarının tamamını (aradaki boşluk dahil) çevreleyen çerçevenin içidir. Seçmen, ittifak alanı içinde herhangi bir yere bir veya birden fazla kez mühür basabilir.

Bunlar dışında, mührün ittifak alanı içinde basıldığı her durumda oy ittifaka verilmiş sayılır ve pusula geçerlidir.

Demokratik Türkiye Hareketi Partilere ve ittifaklara oy verme 09

Aşağıdaki birleşik oy pusulaları geçersizdir — oyunun sayılması için bunlardan kaçın:

• Sandık kurulunca verilen biçim ve renkte olmayan,
• “T.C. Yüksek Seçim Kurulu” filigranı bulunmayan,
• Arkasında sandık kurulu mührü bulunmayan,
• Hiçbir yerine “TERCİH” veya “EVET” mührü basılmamış olan,
• Birden fazla Cumhurbaşkanı adayına; aynı ittifak içinde olmayan birden fazla partiye; veya birden fazla ittifaka mühür basılmış (ya da taşmış) olan,
• Sandığın ait olduğu seçim çevresinden başka bir çevre için düzenlenmiş olan,
• Bütünlüğü bozulacak şekilde yırtılmış veya koparılmış olan,
• “TERCİH”/“EVET” mührü yerine ya da dışında herhangi bir özel işaret, isim, imza kaşesi, mühür veya parmak izi basılmış olan,
• Adaylara, partilere veya ittifaklara ait bölümleri belirgin ve özel olarak karalanmış, çizilmiş veya işaretlenmiş olan,
• Üzerine matbu yazı/şekil dışında yazı, harf, sayı yazılmış veya şekil çizilmiş olan.

Demokratik Türkiye Hareketi Geçerli ve geçersiz oylar 10

Merak etme — şu durumlar oy pusulanı geçersiz kılmaz:

• ✅Zarfların açılması veya oyların okunması sırasında yırtılması.
• ✅Bütünlüğü bozulmaksızın bir kısmının kazara yırtılması.
• ✅Herhangi bir şekilde lekelenmiş olup, bunun özel olarak işaret koymak amacıyla yapıldığının anlaşılamaması.
• ✅Pusula katlanarak zarfa konduğu için, arkadaki sandık kurulu mührünün izinin pusulanın diğer kısımlarına geçmesi.
• ✅Bir aday/parti/ittifak alanına basılan mührün, alanları ayıran çizgili bölgeye taşması.
• ✅Başka bir aday/parti/ittifak alanına taşmamak kaydıyla, aynı alana birden çok mühür basılması.
• ✅YSK filigranlı pusulaların arkasının, sandık kurulunun ihmaliyle mühürlenmemiş olması.
• ✅Zarftan çıkan pusulalardan birinin geçersiz olması, diğerinin de geçersiz sayılmasını gerektirmez.

Demokratik Türkiye Hareketi Geçerli ve geçersiz oylar 11

Sayımda, mühürlü torbalar sıra numarasına göre açılır ve tüm zarflar sayıldıktan sonra geçerli olup olmadıkları kontrol edilir. Şu zarflar geçersiz sayılır (298/78-2, 298/98):

• Sandık kurulunca verilen biçim ve renkte olmayan,
• “T.C. Yüksek Seçim Kurulu” filigranı olmayan kâğıttan imal edilmiş olan,
• Yüksek Seçim Kurulu amblemi olmayan,
• Üzerinde İlçe Seçim Kurulu mührü bulunmayan,
• Üzerinde sandık kurulu mührü bulunmayan,
• Tamamı yırtılmış olan,
• İlçe Seçim Kurulu ve sandık kurulu mührü dışında herhangi bir mühür, imza, yazı, parmak izi veya işaret bulunan.

Bu kurallar ışığında, oyunun geçerli sayılmasını istiyorsan yukarıdaki noktalara dikkat et.

Demokratik Türkiye Hareketi Geçerli ve geçersiz zarflar 12

Sandık çevresinde; sandık kurulu başkan ve üyeleri, adaylar, milletvekilleri, o sandık bölgesinde kayıtlı seçmenler, o sandıkta görevli müşahitler, bina sorumluları ve çağrı/ihbar üzerine gelen görevli kolluk güçleri ile özel güvenlik görevlilerinden başka kimse bulunamaz.

• Adayların ve partilerin İlçe Seçim Kuruluna bildirdiği itiraza yetkili kişiler ve temsilciler, önceden verilen belge ile sandık çevresinde bulunabilir.
• Medya mensupları; sandık başı işlemlerine engel olmamak şartıyla, haber amacıyla görüntü alıp bilgi edinebilir (298/82-2).
• Seçim güvenliğini sağlamakla görevli kolluk ve özel güvenlik dışında resmî üniforma ve silah taşıyanlar, sandığın bulunduğu binaya giremez.

Sandık başında seçmene, vereceği oy hakkında hiç kimse müdahale, telkin veya tavsiyede bulunamaz. Hiçbir seçmen oyunu kullandıktan sonra sandık başında kalamaz (298/88). Ayrılmayan seçmene başkan uzaklaşmasını hatırlatır; yine kalırsa özel güvenlik görevlisi aracılığıyla uzaklaştırır.

Demokratik Türkiye Hareketi Sandık çevresinde kimler bulunabilir? 13

Yurt dışındaki sandıkların başında, son Genel Seçimde en çok oy almış üç partinin temsilcisinin bulunduğu sandık kurulları görev alır. Bu kurullar dışında seçime giren tüm partilerin müşahit (gözlemci) bulundurma hakkı vardır.

Ayrıca her seçmenin, sandık başında bir usulsüzlük gördüğünde itiraz etme ve bunu Sandık Tutanak Defterine kaydettirme hakkı vardır. Şikayet ve red kararına itiraz dilekçesi örnekleri bu kitapçığın sonundadır (EK 3 ve EK 4).

Oy verme bittiğinde torbalar, tüm parti temsilcilerinin de bulunması ve kendi kilitlerini açmasıyla alınır; Ankara'daki İlçe Seçim Kuruluna, parti temsilcilerinin eşliğinde götürülür. Zarflar orada açılıp sayılır ve bu süreçte parti temsilcileri hazır bulunur.

Demokratik Türkiye Hareketi Seçim güvenliği nasıl sağlanıyor? 14

Her temsilcilikte; oyları saklamak ve mühürlü oy torbalarını İlçe Seçim Kuruluna ulaştırmakla görevli bir komisyon kurulur. Komisyon, misyon şefi (veya en kıdemlisi) başkanlığında, bir kamu görevlisi üye ve son milletvekili seçiminde Türkiye genelinde en çok oy alan üç partinin bildirdiği isimlerden oluşur. Parti üye bildirmezse eksiklik kamu görevlileriyle tamamlanır.

Komisyon başkanının başlıca görevleri:

• Her oy verme günü başında, seçmenin başka yöntemle oy kullanıp kullanmadığını sorgulamak için her sandık kuruluna internet bağlantılı bilgisayar hazır bulundurmak.
• O gün kullanılacak oy torbalarını, birleşik oy pusulalarını, mühürleri ve kırtasiye malzemesini tutanak karşılığı sandık kurullarına teslim etmek; eksikleri tamamlamak.
• Gün sonunda getirilen mühürlü torbaları ve artan zarf/pusulaları tutanakla teslim alıp muhafaza etmek.
• Şikayet üzerine verilen kararlara itirazları derhal İlçe Seçim Kuruluna ulaştırmak.
• Süre bitiminde oy torbalarını ve artan malzemeyi, belirlenen usulle İlçe Seçim Kuruluna tutanakla göndermek.

Demokratik Türkiye Hareketi Komisyonun görevleri 15

Bir yurttaş olarak sandık başında bir usulsüzlük fark edersen; Sandık Kurulunu uyarabilir, müşahitlere durumu işaret edebilir ve şikayetini bir dilekçeyle tutanak defterine kaydettirebilirsin. Dilekçeyi iki örnek doldur; birini Sandık Kuruluna ver, birini kendin al (örnek için bkz. EK 3). Sandık kurulu şikayeti oy çokluğuyla karara bağlar; oylar eşitse başkanın bulunduğu taraf geçerli olur. Kanunun emrettiği hususlarda oylama yapılmaz, düzenlemeye göre karar verilir. Şikayet kabul edilirse işlem düzeltilir.

Yurt dışı ilçe seçim kuruluna yapılan başvuruya itiraz denir. İtiraz;

• Sandık kurulu işlemlerine karşı şikayet olmaksızın,
• Şikayetin reddi kararına karşı,
• Zarf sayım tutanağına karşı yapılabilir.

İtiraz için önceden şikayet zorunlu değildir; ancak önceden şikayette bulunmuş olmak, seçim kurulu nezdinde delil niteliğindedir. Şikayetin reddedilmesi ve kurulun usulsüzlüğe devam etmesi halinde, red kararına itiraz dilekçeni yine iki örnek doldur; birini kurula bırak, diğerini al (örnek için bkz. EK 4).

Demokratik Türkiye Hareketi Bir usulsüzlük fark edersem? 16

Yurt dışında kullanılan tüm oylar, Ankara'daki Yurt Dışı İlçe Seçim Kurulunda sayılır ve tutanaklarla birleştirilir. Yurt dışı, kendi milletvekillerini çıkaran ayrı bir seçim bölgesi oluşturmaz.

Yurt dışı oyları, Türkiye'deki seçim bölgelerine, o bölgenin yurt genelindeki geçerli oylardaki payı oranında dağıtılır. Yani nüfusça daha büyük bir bölge (örn. İstanbul 1. Bölge), küçük bir bölgeden (örn. Osmaniye) daha fazla yurt dışı oyu alır.

Cumhurbaşkanı adaylarının yurt dışı oyları, yurt içi oylarına eklenerek toplam bulunur. Milletvekili seçiminde ise yurt dışındaki toplam geçerli oy içinde partilerin oranı hesaplanır:

Yukarıdaki sayılar yalnızca örnektir.

Demokratik Türkiye Hareketi Yurt dışı oyları nasıl dağılıyor? 17

Yurt dışından her seçim bölgesine yansıyan oy, aynı parti oranlarını taşır. Yani hem İstanbul 1. Bölgeye hem Osmaniye'ye giden yurt dışı oylarında D Partisi'nin payı %25 olur.

Diyelim ki İstanbul 1. Bölge, Türkiye'deki tüm geçerli oyların %10'una; Osmaniye ise %1'ine sahip. O zaman 1.000.000 yurt dışı oyunun %10'u (100.000) İstanbul 1. Bölgeye, %1'i (10.000) Osmaniye'ye gider:

Bu oylar, o seçim çevresinde ilgili partilerin aldığı oy sayısına eklenir.

Demokratik Türkiye Hareketi Yurt dışı oyları nasıl dağılıyor? 18

Temsilciliklerin sandık kurduğu oy verme merkezlerinin güncel ve tam listesi (adres, tarih ve saatleriyle birlikte) her seçim için YSK tarafından yayımlanır. Aşağıdaki şablonu, bulunduğun ülke için güncel listeden doldurarak kullanabilirsin.

💡 İpucu: Sana en yakın merkezi seç ve oy verme saatlerini önceden not al. Yoğun günlerde sıraların uzayabileceğini unutma.

Demokratik Türkiye Hareketi EK 1 — Oy verme merkezleri 19

Oy verme tarihleri (her seçimde değişir): ●● ●●●● 08.00 — ●● ●●●● 17.00. İkinci tur: ●● — ●● ●●●●. Tüm kapılarda oy verme 24 saat mümkündür.

Devamı sonraki sayfada →

Demokratik Türkiye Hareketi EK 2 — Gümrük kapıları 20

Güncel liste ve kapı türleri için: ysk.gov.tr

Demokratik Türkiye Hareketi EK 2 — Gümrük kapıları 21

İki nüsha doldur; birini Sandık Kuruluna ver, birini kendin al. Tutanak defterine kaydedilmesini iste.

Demokratik Türkiye Hareketi EK 3 — Şikayet dilekçesi 22

Şikayetin reddedilirse kullan. İki nüsha doldur; birini Sandık Kuruluna bırak, birini kendin al.

Demokratik Türkiye Hareketi EK 4 — İtiraz dilekçesi 23

• Yüksek Seçim Kurulu (YSK) resmî internet sitesi — ysk.gov.tr
• YSK 202 Sayılı Genelgesi (Yurt Dışı Temsilciliklerinde Oy Verme İşlemlerine Dair)
• YSK'nın oy verilecek yerler, tarihler ve saatlere ilişkin güncel duyuruları
• YSK Yurt Dışı Seçmen — Sıkça Sorulan Sorular
• YSK 2023/224 Sayılı Kararı (yurt dışı oylarının dağılımına dair)
• Kamuya açık sandık başı rehberleri

Demokratik Türkiye Hareketi Faydalanılan kaynaklar 24